Cyberbezpieczeństwo przestało być wyłącznie domeną działów IT. Rosnąca liczba cyberataków, ransomware, wycieków danych i ataków na infrastrukturę krytyczną sprawia, że bezpieczeństwo cyfrowe staje się jednym z kluczowych elementów zarządzania przedsiębiorstwem.
Odpowiedzią Unii Europejskiej jest dyrektywa NIS2, czyli dyrektywa 2022/2555 dotycząca środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa w Unii Europejskiej. Jej celem jest zwiększenie odporności organizacji na cyberzagrożenia oraz ujednolicenie zasad zarządzania bezpieczeństwem cyfrowym w państwach członkowskich.
3 października 2026 r. to ważna data dla wielu organizacji działających w Polsce. Dla podmiotów objętych obowiązkiem samorejestracji jest to termin na złożenie wniosku o wpis do Wykazu podmiotów kluczowych i podmiotów ważnych.
Czym jest dyrektywa NIS2?
NIS2 zastąpiła wcześniejszą dyrektywę NIS i znacząco rozszerzyła zakres regulacji. Obejmuje większą liczbę sektorów i podmiotów, a jednocześnie wprowadza bardziej konkretne wymagania dotyczące zarządzania ryzykiem, reagowania na incydenty oraz odpowiedzialności kadry zarządzającej.
Co istotne, NIS2 nie ogranicza się wyłącznie do największych przedsiębiorstw. Co do zasady regulacja obejmuje podmioty średnie i duże działające w określonych sektorach, a w niektórych przypadkach również organizacje niezależnie od ich wielkości. Jej celem jest podniesienie poziomu cyberbezpieczeństwa w całej Unii Europejskiej oraz zwiększenie odporności organizacji na cyberataki i inne zagrożenia cyfrowe.
Jedną z istotnych zmian wprowadzonych przez NIS2 jest podział organizacji objętych regulacją na podmioty kluczowe (organizacje działające w sektorach o szczególnym znaczeniu dla funkcjonowania państwa, gospodarki i społeczeństwa) oraz podmioty ważne (to również organizacje objęte wymaganiami cyberbezpieczeństwa, ale przypisane do drugiej kategorii określonej w przepisach). Obie grupy muszą spełniać określone wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa, choć zakres nadzoru i niektóre mechanizmy kontroli mogą się różnić.
Dlaczego było to potrzebne?
W ostatnich latach cyberataki stały się realnym zagrożeniem dla funkcjonowania przedsiębiorstw, instytucji publicznych i całych sektorów gospodarki. Atak ransomware może zatrzymać produkcję, sparaliżować działanie szpitala, uniemożliwić dostęp do systemów finansowych czy zakłócić działanie infrastruktury cyfrowej.
NIS2 ma sprawić, aby organizacje były lepiej przygotowane nie tylko do zapobiegania cyberatakom, ale również do ich wykrywania, obsługi i odtworzenia działalności po incydencie.
Jakie obowiązki wprowadza NIS2?
Dokument został przygotowany z myślą o osobach odpowiedzialnych za zakupy, informatykę, cyberbezpieczeństwo oraz zarządzanie w podmiotach leczniczych. Przedstawia praktyczne rekomendacje dotyczące organizacji procesu zakupowego oraz wskazuje, jakie elementy warto uwzględnić podczas wyboru dostawców i technologii.
- Analiza i zarządzanie ryzykiem - organizacja powinna identyfikować zagrożenia dotyczące jej systemów informacyjnych, oceniać ryzyko oraz wdrażać środki adekwatne do poziomu zagrożenia.
- Reagowanie na incydenty - konieczne jest przygotowanie procedur pozwalających wykrywać, analizować i obsługiwać incydenty cyberbezpieczeństwa.
- Ciągłość działania - organizacja powinna być przygotowana nie tylko na sam atak, ale również na funkcjonowanie po jego wystąpieniu. Obejmuje to m.in. kopie zapasowe, odtwarzanie danych i plany ciągłości działania.
- Bezpieczeństwo łańcucha dostaw - NIS2 zwraca uwagę na ryzyko związane z dostawcami i usługodawcami. Bezpieczeństwo firmy zależy bowiem również od podmiotów, z których usług korzysta.
- Bezpieczeństwo procesów IT - wymagania obejmują m.in. bezpieczne projektowanie, rozwój i utrzymanie systemów, zarządzanie podatnościami, kontrolę dostępu oraz odpowiednie zabezpieczenia techniczne.
- Szkolenia - pracownicy są jednym z najważniejszych elementów systemu bezpieczeństwa. Dyrektywa wskazuje m.in. na potrzebę prowadzenia szkoleń oraz stosowania podstawowych zasad cyberbezpieczeństwa.
- Kryptografia i szyfrowanie - w zależności od charakteru działalności organizacja powinna stosować odpowiednie mechanizmy kryptograficzne i szyfrowanie.
Zgłaszanie incydentów - liczy się czas
Jednym z najbardziej praktycznych elementów NIS2 są obowiązki dotyczące zgłaszania poważnych incydentów.
Dyrektywa przewiduje wieloetapowy model raportowania. W przypadku znaczącego incydentu wczesne ostrzeżenie powinno zostać przekazane bez zbędnej zwłoki, a co do zasady nie później niż w ciągu 24 godzin od momentu uzyskania wiedzy o incydencie. Następnie należy przekazać zgłoszenie incydentu, co do zasady w ciągu 72 godzin, a raport końcowy – nie później niż miesiąc po zgłoszeniu incydentu.
W praktyce oznacza to, że organizacja objęta NIS2 powinna mieć wcześniej przygotowaną procedurę reagowania. W momencie ataku nie powinno być wątpliwości, kto podejmuje decyzję, kto analizuje incydent, kto kontaktuje się z CSIRT i kto odpowiada za komunikację z zarządem oraz klientami.
Dlaczego NIS2 jest ważne dla przedsiębiorców?
Wcześniej cyberbezpieczeństwo często było postrzegane jako zadanie działu IT. NIS2 zmienia tę perspektywę.
Cyberbezpieczeństwo staje się elementem zarządzania całym przedsiębiorstwem.
Zarząd i kadra kierownicza powinni wiedzieć, jakie są najważniejsze zasoby organizacji, jakie zagrożenia mogą wpłynąć na działalność firmy oraz w jaki sposób organizacja zareaguje na poważny incydent. W przypadku cyberataku liczy się bowiem nie tylko to, czy firma posiada odpowiednie zabezpieczenia, ale również to, czy potrafi szybko wykryć problem, ograniczyć jego skutki i przywrócić normalne funkcjonowanie.
NIS2, a dostawcy i partnerzy biznesowi
Szczególnej uwagi wymaga łańcuch dostaw. Nawet dobrze zabezpieczona firma może zostać zaatakowana poprzez podatnego dostawcę, usługę chmurową, system zewnętrzny czy partnera mającego dostęp do infrastruktury.
Dlatego organizacje powinny zweryfikować m.in.:
- jakie podmioty zewnętrzne mają dostęp do ich systemów,
- jakie dane są przekazywane dostawcom,
- czy dostawcy posiadają odpowiednie zabezpieczenia,
- jak obsługiwane są podatności i incydenty,
- jakie obowiązki dotyczące bezpieczeństwa znajdują się w umowach,
- czy dostęp dostawców jest ograniczony do niezbędnego minimum.
NIS2 wyraźnie wskazuje bezpieczeństwo łańcucha dostaw jako jeden z elementów środków zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa.
Jak przygotować firmę do NIS2?
Przygotowanie do zgodności z NIS2 warto rozpocząć od analizy stanu obecnego, zamiast od zakupu nowych narzędzi. Dobrym punktem wyjścia jest przeprowadzenie audytu obejmującego:
- Identyfikację podmiotów i usług objętych regulacją.
- Inwentaryzację systemów, urządzeń, danych i innych aktywów.
- Analizę ryzyka cyberbezpieczeństwa.
- Przegląd istniejących polityk i procedur.
- Weryfikację zabezpieczeń technicznych.
- Sprawdzenie procesów tworzenia i testowania kopii zapasowych.
- Analizę bezpieczeństwa dostawców i łańcucha dostaw.
- Przygotowanie procedury reagowania na incydenty.
- Określenie zasad zgłaszania incydentów.
- Przeszkolenie pracowników i kadry zarządzającej.
Dopiero na tej podstawie warto określić, jakie rozwiązania technologiczne i organizacyjne są rzeczywiście potrzebne.
3 października 2026 r. - ważny termin
W przypadku, jeśeli przedsiębiorstwo spełnia kryteria podmiotu kluczowego lub ważnego i podlega obowiązkowi samodzielnego zgłoszenia, powinno złożyć wniosek o wpis do Wykazu KSC.
Samorejestracja została uruchomiona 7 maja 2026 r., a termin na złożenie wniosku upływa 3 października 2026 r.
Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie podmioty dokonują samorejestracji. Część organizacji podlega wpisowi z urzędu.
Dlatego pierwszym krokiem powinno być ustalenie, jaki status ma dana organizacja i w jaki sposób powinna zostać wpisana do wykazu.
| Dyrektywa NIS2 zmienia podejście do cyberbezpieczeństwa. Z problemu technicznego staje się ono elementem strategicznego zarządzania organizacją. Firmy objęte regulacją powinny nie tylko posiadać odpowiednie zabezpieczenia, ale również potrafić wykazać, że zarządzają ryzykiem, monitorują zagrożenia, przygotowały procedury reagowania na incydenty oraz dbają o bezpieczeństwo swoich pracowników i dostawców. |
|---|